چرا هنوز در سال ۱۴۰۴/۲۰۲۶ باید برنامهنویسی اندروید با جاوا یاد بگیریم؟
در ژانویه ۲۰۲۶، وضعیت توسعه اندروید به این شکل است: گوگل حدود ۹ سال است که Kotlin را زبان ترجیحی (preferred) و اول خود اعلام کرده. بیش از ۹۰–۹۵٪ اپلیکیشنهای جدید و بهروز (بهخصوص اپهای برتر گوگلپلی) با کاتلین نوشته میشوند. Jetpack Compose، جدیدترین نمونهکدها، مستندات اصلی و حتی بهینهسازیهای کامپایلر K2 بیشتر برای کاتلین طراحی شدهاند.
با این حال، جاوا هنوز کاملاً از دور خارج نشده و دلایل محکمی برای یادگیری آن (بهخصوص در ایران) وجود دارد. بیایید قدم به قدم و بدون اغراق بررسی کنیم.
۱. حجم بسیار بالای کدهای قدیمی (Legacy Code) که هنوز زندهاند
- در ایران: بانکها، اپهای پرداخت (مثل آپ، تاپ، ۷۱۱، همراهکارت)، سامانههای سازمانی، اپهای فروشگاهی قدیمی، نرمافزارهای دولتی و شرکتی → اغلب هنوز با جاوا نوشته شدهاند یا ترکیبی جاوا + کاتلین هستند.
- در جهان: میلیونها خط کد جاوا در شرکتهای بزرگ، اپهای enterprise و پروژههایی که از ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۰ ساخته شدهاند هنوز نگهداری میشوند.
- تبدیل کامل این پروژهها به کاتلین معمولاً خیلی گران، زمانبر و پرریسک است → شرکتها ترجیح میدهند توسعهدهندهای استخدام کنند که جاوا را قوی بلد باشد و بتواند ویژگی جدید اضافه کند یا باگ رفع کند.
نتیجه عملی: اگر هدف شما استخدام نسبتاً سریع در ایران باشد (بهخصوص شرکتهای متوسط و بزرگ)، دانستن جاوا + اندروید هنوز یکی از مسیرهای پرتقاضا است.
۲. یادگیری جاوا → یادگیری کاتلین فقط ۳ تا ۸ هفته طول میکشد (انتقال بسیار آسان)
تقریباً ۸۵–۹۰٪ مفاهیم و سینتکس پایه مشترک است:
| مفهوم | جاوا | کاتلین (تقریباً همان + سادهتر) |
| تعریف کلاس | public class User { … } | class User { … } |
| متغیر | String name = “علی”; | val name = “علی” یا var name = “علی” |
| Null | @Nullable / چک دستی با if | String? و ?. و !! و Elvis operator |
| لیست | List<String> list = new ArrayList<>(); | val list = listOf() یا mutableListOf() |
| لامبدا | list.stream().filter(x -> x > 0) | list.filter { it > 0 } |
| Data class / POJO | خیلی طولانی (getter/setter/toString/hash) | data class User(val name: String, val age: Int) |
خیلی از برنامهنویسان بعد از ۱–۲ پروژه کوچک با جاوا، فقط با خواندن Kotlin Koans یا استفاده از ابزار تبدیل خودکار اندروید استودیو (Code → Convert Java File to Kotlin File) به کاتلین مسلط میشوند.
استراتژی هوشمندانه: جاوا را عمیق یاد بگیر → بعد به کاتلین مهاجرت کن → در رزومه بنویس «جاوا + کاتلین» → شانس استخدامت به شدت بالا میرود.
۳. درک عمیقتر مفاهیم سطح پایین و JVM (که در کاتلین کمتر مجبورت میکنند)
جاوا شما را وادار میکند با این موضوعات دست و پنجه نرم کنید:
- مدیریت دستی null (و پیدا کردن NullPointerException واقعی)
- Multithreading کلاسیک (Thread, Runnable, synchronized, volatile, ExecutorService)
- انواع Reference (WeakReference, SoftReference) و Memory Leak واقعی
- تفاوت واقعی ArrayList و LinkedList در مصرف حافظه و سرعت
- دیباگ کردن ANR و GC pause
این دانش وقتی بعداً با پروژههای پیچیده، کرشهای عجیب یا بهینهسازی عملکرد روبهرو میشوی، خیلی به درد میخورد. خیلی از کسانی که فقط کاتلین یاد گرفتهاند، در مواجهه با مشکلات سطح پایین JVM ضعیف عمل میکنند.
۴. جاوا هنوز transferable و چندمنظوره است (برخلاف کاتلین خالص)
اگر بعداً از اندروید خسته شدی یا خواستید مسیر شغلیتان را تغییر دهید، جاوا در این حوزهها هنوز بسیار قوی است:
- بکاند → Spring Boot (یکی از محبوبترین فریمورکهای جهان)
- سیستمهای بزرگ سازمانی و بانکی
- Big Data (Hadoop, Spark, Kafka)
- سرورهای بازی (بعضی شرکتها)
- فریلنس بینالمللی (Upwork هنوز پروژههای جاوا زیاد دارد)
کاتلین به تنهایی این سطح از انعطافپذیری را ندارد (هرچند در چند سال اخیر در backend و multiplatform هم رشد کرده).
۵. آگهیهای شغلی در ایران هنوز اغلب «جاوا یا کاتلین» مینویسند
- در جابینجا، کاربوم، جابویژن و لینکدین ایران → خیلی از شرکتها (بهخصوص mid و senior) هنوز مینویسند: «تسلط به جاوا یا کاتلین»
- حقوق mid/senior با تجربه جاوا + اندروید legacy هنوز در ردههای خوب قرار دارد.
خلاصه واقعبینانه – تصمیم نهایی در ۱۴۰۴/۲۰۲۶
| هدف شما | پیشنهاد واقعبینانه ۲۰۲۶ | دلیل اصلی |
| میخواهم سریعترین ورود به بازار کار جدید | مستقیم کاتلین + Jetpack Compose | بیشترین آگهی جدید، سرعت توسعه بالاتر، منابع بیشتر |
| میخواهم پایه خیلی قوی داشته باشم | اول جاوا (۳–۶ ماه) → بعد کاتلین | درک عمیق JVM، راحتتر legacy را هندل میکنی |
| فقط اپ شخصی یا پروژه دانشجویی میخواهم | کاتلین از روز اول | کمتر کد boilerplate، لذت بیشتر، نتیجه سریعتر |
| هدف → شرکت بزرگ ایرانی / پروژههای قدیمی | هر دو (جاوا قوی + کاتلین متوسط تا خوب) | بیشترین انعطاف در مصاحبه و نگهداری پروژه |
| وقت خیلی کم دارم | مستقیم کاتلین | زودتر اپ قابل انتشار میسازی |
جمله کلیدی نهایی:
جاوا برای اندروید در سال ۲۰۲۶ مرده نیست، اما زبان اول و آیندهدار هم نیست. اگر وقت و انگیزه داری → با جاوا شروع کن و حتماً به کاتلین مهاجرت کن (بهترین ترکیب رزومه).